Zdrowie psychiczne - czym tak właściwie jest?

Zdrowie psychiczne, to nie tylko brak choroby. Niektórzy potencjalnie mogą czuć się lepiej psychicznie od innych. Żeby lepiej zrozumieć to zagadnienie, warto wyszczególnić kilka głównych składowych zdrowia psychicznego.

Zdolność do cieszenia się życiem jako pierwszy czynnik. W dobie przesycenia informacjami (zazwyczaj często nieprzyjemnymi bądź wręcz negatywnymi) ludzie mają tendencję do podążania myślami tam,  gdzie niepokój, strach i presja. Rozpamiętują swoją przeszłość (również bolesne doświadczenia) bądź wybiegają myślami w przyszłość. Czasem fantazjują o tym, co dla nich przyjemne. Czasem jednak rozmyślanie o troskach odbiera im całą energię. Czasem próba ucieczki od od zmartwień może nie przynosić zbyt wiele dobrego. Umiejętność skupienia się na tym, co tu i teraz jest jedną z najważniejszych rzeczy.  Pozwala ona cieszyć się czasem doczesnym i nie myśleć o tym co było lub co ma się wydarzyć. Wyobraźcie sobie sytuację, w której jedziecie na najlepszą wycieczkę w swoim życiu. Spędzacie tam 10 dni, każdego dnia przejmując się swoją przeszłością i martwiąc o to wszystko, co przed Wami. Jakie znaczenie wtedy będzie miał dla Was ten wyjazd i ile z niego wyniesiecie? Najważniejsze jednak, żeby potrafić cieszyć się również tymi małymi, miłymi chwilami, jak specjalnie przygotowana, ulubiona herbata, czy wyjątkowy zachód słońca.

Odporność psychiczna to kolejny element. Jest to umiejętność radzenia sobie pomimo presji i trudności, których przecież i tak wszyscy doświadczamy. Nawiązywałem do niej we wpisie dotyczącym zasobów osobistych. Jednym z przejawów odporności jest przysłowiowe podnoszenie się po porażce i podążanie do przodu pomimo napotykanych trudności. Niekiedy choćby po to, aby samemu sobie udowodnić, że po prostu się da.

Poczucie życiowej równowagi  może dotyczyć funkcjonowania w różnych obszarach naszego życia. Między innymi dotyczyć ona może równowagi pomiędzy pracą lub nauką a odpoczynkiem czy ilości czasu, jaki poświęcamy innym a tego, który poświęcamy na realizację wyłącznie własnych potrzeb. Daje to poczucie  kontroli nad własnym życiem oraz pozwala podtrzymywać nasze zaangażowanie. Równowaga, to inaczej wyrównany poziom zaangażowania w poszczególne dziedziny życia (m.in. życie osobiste, relacje, kariera naukowa/zawodowa, związki, rodzina, hobby, zdrowie).

Elastyczność emocjonalna oraz elastyczność poznawcza - (związana z odbieranymi oraz analizowanymi przez nas informacjami). Te osoby, które mają „sztywny” sposób oraz mają trudność w przyjmowaniu odmiennego punktu widzenia mogą mieć w związku z tym dodatkowe poczucie presji. Jest to powiązane między innymi z jednym z wymiarów osobowości, jakim jest „otwartość na doświadczenia”. W kontekście emocjonalnym, elastyczność polega na przyzwalaniu sobie na odczuwanie różnych (również nieprzyjemnych) emocji, ich akceptacji, autorefleksji a co za tym idzie, radzeniu sobie z odczuwanym napięciem. Elastyczność jest również powiązana z bardzo ważną umiejętnością adaptacji, która pozwala dostosować się do zmieniających się warunków środowiska (np. sytuacji życiowej). Z antropologicznego punktu widzenia jest to umiejętność warunkująca przetrwanie jednostki, co dodatkowo podkreśla jej wartość.

Rozwój osobisty rozumiany m.in. jako realizowanie się poprzez swoje zamiłowanie, pasje czy hobby. Pozwala to na doświadczanie przyjemnego stanu nazywanego terminem „flow” oraz na ekspresji przeżywanego wewnętrznie świata odczuć i emocji. Ponadto rozwój osobisty może być postrzegany jako rozwijanie swoich kompetencji zawodowych, wiedzy czy kompetencji psychologicznych.

Młoda osoba powinna mieć na uwadze, że z racji swojego wieku, wszystkie te elementy są na różnym poziomie i jeszcze przez wiele lat będą się rozwijały. Jako, że człowiek uczy się całe życie, zawsze może nadejść moment w życiu, w którym postanowimy, jako osoby dorosłe, coś zmienić w swoim życiu, by być lepszym jako człowiek.

Choć nie są to wszystkie elementy zdrowia psychicznego, z pewnością ich rozumienie pozwala szerzej spojrzeć na poczucie szczęścia, spokoju i zdrowia, a co za tym idzie, satysfakcji z życia.

Rafał Wiśniewski

Psycholog