Popularne hormony i neuroprzekaźniki w kontekście psychologii

Dziś czas na odrobinę lekcji biologii a konkretnie biochemii na temat przemian chemicznych w organizmie ludzkim. W kontekście psychologicznym przytoczę kilka podstawowych i częściej przytaczanych neuroprzekaźników i hormonów, które mają wpływ na cały nasz organizm, włączając w to naszą psychikę.

Neuroprzekaźniki to białka zbudowane z różnych aminokwasów. Nie działają niezależnie od siebie. Ich wzajemne oddziaływanie ma na celu dążenie do utrzymania równowagi w organizmie. 

Nieprawidłowości wynikające z dysproporcji ilości poszczególnych neuroprzekaźników mogą być biologiczną przyczyną rozmaitych zaburzeń psychicznych i emocjonalnych. Warto zaznaczyć, że doświadczanie długotrwałego stresu zabiera nam energię, która pochodzi ze składników energetycznych. Innymi słowy stres pochłania aminokwasy. Może to prowadzić do zachwiania równowagi biochemicznej w organizmie.  

Neuroprzekaźniki to substancje chemiczne (zazwyczaj hormony), które gromadzą się w komórkach nerwowych (ich pęcherzykach zwanych synapsami). Służą do przekazywania impulsów elektrycznych poprzez zamianę na sygnał biochemiczny między komórkami nerwowymi.

Hormony to związki chemiczne wydzielane przez gruczoły lub tkanki układu hormonalnego. Wywierają wpływ na funkcjonowanie tkanek w organizmie. Układ hormonalny tworzą gruczoły wydzielania wewnętrznego (gruczoły dokrewne), których zadaniem jest wydzielanie hormonów.

Zwykle substancje chemiczne pełnią jednocześnie rolę hormonu i neuroprzekaźnika.

Częściej wymieniane neuroprzekaźniki to:

neuroprzekaźnik	Funkcja	Niedobór
Dopamina	·        Działanie zależne od miejsca w organizmie ·        Koordynacja mięśniowa ·        Hamowanie lub stymulowanie wydzielania określonych hormonów ·        Motywowanie do działania ·        Wspomaga koncentrację i pamięć	·        Depresja ·        Brak energii do działania ·        Napięcie
Serotonina	·        „hormon szczęścia” ·        Relaks organizmu ·        Regulacja snu ·        Regulacja ciśnienia krwi	·        Bezsenność ·        Depresja ·        Zaburzenia apetytu ·        Uczucie lęku ·        Impulsywność ·        Zachowania ryzykowne
Kwas γ-aminomasłowy (GABA)	·        Hamuje pobudzenie układu nerwowego ·        Wycisza ·        Redukuje lęk ·        Stymuluje do wzrostu ·        Reguluje poziom koncentracji ·        Wspomaga procesy pamięciowe	·        W nadmiarze powoduje osłabienie i apatię ·        W nadmiarze może przyczyniać się do uczucia lęku
Endorfiny	·        Redukcja poziomu stresu ·        Doświadczanie przyjemności w związku z wysiłkiem fizycznym ·        Redukcja uczucia bólu ·        Poczucie zadowolenia ·        Naturalny antydepresant ·        Wzmacnia układ odpornościowy	·        Depresja ·        Bóle głowy
Adrenalina	·        Pobudzenie i mobilizacja organizmu	·        Nadmiar może przyczyniać się do impulsywnych zachowań
Hormony tarczycy:  tyroksyna, trójjodotyronina oraz kalcytonina	·        Regulują pracę gruczołów i narządów	·        Zaburzenia gospodarki hormonalnej ·        Zaburzenia metaboliczne ·        Zaburzenia nastroju
Kortyzol	·        Hormon stresu ·        Działanie przeciwzapalne ·        Hamuje układ odpornościowy w celu przekierowania energii na poradzenie sobie ze stresorem ·        Mobilizuje organizm ·        Wzrost ciśnienia krwi	·        Zbyt długi stres związany z utrzymywaniem się kortyzolu powoduje straty energetyczne, rozregulowanie gospodarki hormonalnej,  i degradację komórek mózgowych ·        Zbyt niskie stężenie kortyzolu – osłabienie i męczliwość
Melatonina	·        Hormon snu (rytmu dobowego) ·        Silny antyoksydant ·        Wspomagająco w regeneracji organizmu ·        Wspomaga układ odpornościowy	·        Zaburzenia snu ·        Zaburzenia wzrostu (regeneracji) organizmu ·        Zaburzenia koncentracji ·        Depresja

Jako psycholog, bardzo ważne, abym nadmienił, iż hormony i neuroprzekaźniki pełnią znaczącą funkcję w całym naszym organizmie. Jeżeli jednak pojawiają się jakieś problemy natury psychologicznej czy związanej z samymi emocjami, należy je w pierwszej kolejności rozpatrywać właśnie z perspektywy psychologicznej. Dla tego opcjonalnie można udać się do lekarza w celu uzyskania skierowania na badania (krew, ślina, mocz) poziomu hormonów (neuroprzekaźników), następnie można udać się do psychologa lub psychoterapeuty. Ci dopiero mogą zalecić konsultacje z psychiatrą w celu wdrożenia  leczenia farmakologicznego jako pomocy w terapii. Sama farmakoterapia nie rozwiązuje problemów, a może je wręcz potęgować. Rzadziej zdarza się, żeby przyczyny leżały wyłącznie po stronie biologicznej.

Rafał Wiśniewski

psycholog