Jak radzić sobie z kryzysem – zasoby osobiste
Odwołując się do aktualnej sytuacji w społeczeństwie, prawie
każdy przechodzi swoisty kryzys o różnym stopniu nasilenia. W konfrontacji z
kryzysem pośredniczą różne zasoby
ludzkie mające na celu pomoc w poradzenie sobie z problemem. Rozpatrując
pojęcie kryzysu, na ogół jest ono odbierane negatywnie, jako coś złego.
Faktycznie jest to sytuacja związana zwykle z negatywnymi przeżyciami i bez
wątpienia sytuacja związana z epidemią koronawirusa do takowych należy. Trzeba jednak pamiętać o tym, żeby przyjrzeć się aspektom wzmacniającym w danej
sytuacji a także tym walorom, które pomagają przetrwać trudny okres.
W związku z naszym wewnętrznym poczuciem kontroli należy
skoncentrować się na tych czynnikach, na
które mamy wpływ. Przede wszystkim każda sytuacja ma charakter przejściowy, co nie zmienia faktu, że pozostawia po sobie ślad. Aby
zatroszczyć się o swoje zdrowie psychiczne i względne poczucie spokoju,
zwłaszcza w obliczu troski oraz obawy o zdrowie swoje i najbliższych, należy przekierować
swoją uwagę. Aby głębiej zrozumieć swoje przeżycia, pomocne jest nazywanie sytuacji oraz tego, co
czujemy.
Zatrzymajmy się na moment przy ogólnej definicji kryzysu.
Jest to zjawisko napotkania problemu na
drodze do realizacji celów życiowych, którego nie sposób rozwiązać dotychczasowymi
metodami. Zwykle pojawia się niespodziewanie, choć pewne okoliczności mogą nas do niego przygotowywać. To, czego człowiek może doświadczać
w chwili kryzysu, to:
- · Stan poczucia braku równowagi,
- · Dezorganizacja,
- · Poczucie przełomu,
- · Poczucie zmiany,
- · Napięcie,
- · Przewlekły stres,
- · Przeciążenie,
- · Poczucie zagrożenia,
- · Poczucie zagubienia,
- · Poczucie niezrozumienia,
- · Poczucie bezsilności,
- · Poczucie pustki.
Ujmując w skrócie przebieg kryzysu, na początku pojawia się
zaskoczenie oraz częściowe niedowierzanie lub wręcz wyparcie. Pojawiające się
napięcie w połączeniu z poczuciem bezradności lub bardzo ograniczonego wpływu
zaczyna prowadzić do wyczerpywania sił psychicznych. Zaczyna się w nas
kumulować lęk i poczucie zagrożenia. W kolejnym etapie zaczyna się pojawiać
zwiększona koncentracja na problemie (problemach). Z jednej strony efektem może być (niekiedy desperackie)
poszukiwanie sposobu przywrócenia równowagi, brak motywacji do działania lub
wręcz ucieczka od problemu a wszystko to w poszukiwaniu ulgi.
Konstruktywne podejście do przywracania równowagi wiąże się przede
wszystkim z przewartościowaniem sposobu myślenia. Wymaga to zebrania w sobie
siły oraz większej dojrzałości a zarazem wpływa na osobę w sposób rozwijający.
Do konstruktywnych strategii radzenia sobie z kryzysem należy:
- · Aktywne poszukiwanie informacji (dużą rolę odgrywa rzetelne źródło),
- · Umiejętność wyrażania przyjemnych i nieprzyjemnych emocji,
- · Poszukiwanie wsparcia,
- · Rozpoznawanie u siebie objawów wyczerpania,
- · Budowanie zaufania do siebie,
- · Budowanie motywacji do zmian.
Zasoby osobiste są czynnikami, które mogą pośredniczyć w
konfrontacji z trudnymi sytuacjami w życiu człowieka. Pomagają one uchronić go przed destruktywnym działaniem doświadczanych zdarzeń oraz umocnić wewnętrzną
siłę psychiczną. Współczesna psychologia wyróżnia takie zasoby jak:
- · Wsparcie społeczne, które dzieli się na:
o
Wsparcie emocjonalne – przekazywanie pozytywnych
i podtrzymujących emocji oraz dające poczucie przynależności i bezpieczeństwa,
o
Wsparcie informacyjne – poprzez przekazywanie
konkretnych informacji lub dzielenie się własnym doświadczeniem i pomoc w
zrozumieniu okoliczności,
o
Wsparcie instrumentalne – fizyczne (finansowe, przedmiotowe, usługowe),
o
Wsparcie duchowe - dotyczące spraw egzystencjalnych.
- · Poczucie własnej wartości i samoocena jako elementy struktury koncepcji własnej osoby. W pożądanym ujęciu wiążą się z samoakceptacją, przewidywaniem zakresu własnych możliwości oraz pozytywnym postrzeganiem własnej osoby w oparciu o racjonalne rozumowanie. są nieodłącznym elementem asertywności jako postępowania w zgodzie z samym sobą oraz poszanowaniem zarówno potrzeb własnych jak i otoczenia.
- · Poczucie własnej skuteczności jako subiektywne oczekiwanie co do pożądanego wyniku naszych działań. Jest ono związane z umiejętnością wyznaczania sobie realistycznych celów oraz przekładania zebranej motywacji na działania, odporność na przeszkody a także wyznacza poziom zaangażowania.
- · Poczucie koherencji jako względnie trwałe, choć w swej dynamice ulegające zmianom, przekonanie o przewidywalności świata zewnętrznego i wewnętrznego a także zakładania z dużym prawdopodobieństwem pomyślnego obrotu spraw na podstawie racjonalnych przesłanek. Dużą rolę odgrywa tutaj teoria schematów (nasz sposób myślenia) dotycząca spostrzegania siebie i świata. Poczucie koherencji bezpośrednio koresponduje z poczuciem zrozumienia, zaradności oraz sensu i wartości naszych działań.
- · Optymizm jako nastawienie osiągnięcie na osiągnięcie oczekiwanego rezultatu pomimo napotykanych przeszkód. Sprzyja on aktywnemu podejściu do rozwiązywania sytuacji problemowych. Ponadto jest czynnikiem ochronnym w obliczu stresu.
- · Przekonanie o sprawowaniu osobistej kontroli jako świadomość wpływu na własny los i zachowanie. Wewnętrzne poczucie kontroli jest czynnikiem redukującym doświadczany stres. Ponadto pomaga w podejmowaniu zachowań prozdrowotnych. Człowiek posiada dwa rodzaje kontroli: behawioralną – przekonanie o fizycznym wpływie na pewne czynniki oraz poznawczą – związaną z wpływem na swój sposób myślenia i spostrzegania zjawisk.
Ponadto wyróżnić można również takie zasoby jak: wiara,
zdrowy tryb życia, asertywność, poczucie humoru, zdrowy dystans, doświadczenie
życiowe, orientacja prospołczeczna, wiedza, intelekt, dojrzałość oraz posiadane
fizyczne zasoby.
Każdy z nas jest inny, wyjątkowy. Powyższe odniesienie do
teorii psychologicznych ma na celu pogłębienie zrozumienia pewnych zjawisk. To
z kolei wzbogaca nasz sposób myślenia, poprawia nasze samopoczucie oraz jakość
funkcjonowania w życiu osobistym i społecznym.
Powyższą treść można rozpatrywać zarówno sytuacyjnie, w
kontekście zaistniałych okoliczności, jak i ogólnożyciowo. Bez względu na
posiadane zasoby, każdy człowiek w którymś momencie swojego życia może znaleźć
się w sytuacji, w której będzie miał poczucie „przyparcia do muru” . Każdy ma
swoje słabości i trudniejsze chwile. Czasem wystarczy dać sobie trochę czasu.
Czasem należy zebrać swoją wewnętrzną siłę i podjąć się konfrontacji. Wewnętrzny system
przekonań niekiedy odgrywa decydującą rolę. Wszystko jest nabywane i kształtowane
przez pryzmat doświadczeń i pogłębiania samoświadomości. Bezwzględnie każda konfrontacja, z którą sobie
poradziliśmy nas umacnia a każde doświadczenie wzbogaca.
Rafał Wiśniewski
psycholog
Komentarze
Prześlij komentarz